Handelt de minister van Veiligheid en Justitie moreel verantwoord in de zaak Singh?

_20150822_102725Op 18 augustus jl. opent de De Volkskrant met “Grote missers in strafzaak VS”. De Nederlander Jaitsen Singh (71) blijkt mogelijk al 31 jaar ten onrechte vast te zitten in een Amerikaanse cel. Dit vanwege een schokkende hoeveelheid justitiële fouten: een corrupte openbaar aanklager, verdwenen bewijs, valse verklaringen van een kroongetuige, de voorgenomen intrekking van deze verklaringen kon niet plaatsvinden door het overlijden van de kroongetuige tijdens zijn arrestatie en tot slot door procedurefouten van een Amerikaanse advocaat. Door de vele ontlastende bewijzen die zijn Nederlandse advocate inmiddels heeft verzameld, komt Singh in aanmerking voor vervroegde vrijlating. Voorwaarde is wel dat het ministerie van Veiligheid en Justitie daarvoor medewerking verleent. De minister wil echter hieraan niet meewerken, omdat Singh ten tijde van zijn veroordeling al 13 jaar geen binding meer had met Nederland. Het ministerie hanteert namelijk de richtlijn dat gedetineerden tijdens een veroordeling niet langer dan 5 jaar uit Nederland weg mogen zijn om voor overplaatsing naar Nederland in aanmerking te komen. Zijn Nederlandse advocate verzocht minister van der Steur op humanitaire gronden gebruik te maken van zijn discretionaire bevoegdheid. Dit is zonder nadere motivatie van diens zijde afgewezen. Kortom, de invrijheidstelling van Singh, na 31 jaar onterechte detentie, zal door de opstelling van de Nederlandse overheid mogelijk niet plaatsvinden. Lees meer ...

Is hier, naast de vele Amerikaanse justitiële dwalingen, nu ook sprake van een Nederlandse justitiële of morele dwaling? Al kennen wij de precieze beweegreden van de minister niet, toch kunnen wij ons in dit geval de vraag stellen, wat hier zwaarder dient te wegen: de regel met betrekking tot een Nederlands staatsburger en zijn verblijf in Nederland, of het menselijke belang (of zelfs humanitaire recht) bevrijd te worden van een langdurig justitieel onrecht? Dit is niet slechts een justitieel vraagstuk, maar bij uitstek ook een moreel dilemma waarover de minister van ‘Justitie’ zich een afgewogen oordeel zou moeten vormen. Oftewel: is het toepassen van de regel voor de minister moreel te rechtvaardigen, of is nu juist het ‘overrulen’ van deze regel moreel te verantwoorden? De uitkomst is ons bekend, zijn afweging echter niet. Laten we daarom eens onderzoeken of op basis van de ons bekende feiten een andere beslissing mogelijk zou zijn geweest.

Een moreel oordeel is een afgewogen keuze of beslissing, waarbij rekening is gehouden met de rechten, belangen en verwachtingen van de direct betrokkenen. Het is niet hypothetisch en derhalve altijd concreet, praktisch en het heeft betrekking op feiten d.w.z., het is niet gebaseerd op vermoedens of op vooroordelen. Voor soortgelijke gevallen werkt een moreel oordeel als moresprudentie, al dienen deze gevallen altijd op hun specifieke waarde en kwaliteit te worden beoordeeld. Een moreel oordeel blijft van kracht tot het moment dat zich nieuwe feiten en omstandigheden aandienen. In dat licht zal een moreel oordeel herzien moeten worden. Een moreel oordeel is hiermee niet alleen voorlopig, maar is ook bindend. Er gaat namelijk een algemeen geldende werking van uit en uiteindelijk dient er een concrete handeling of beslissing op te volgen.

Hoe komt een moreel oordeel feitelijk tot stand? Een moreel oordeel wordt op systematische wijze tot stand gebracht door een stappenplan te volgen. Dit kan men alleen doen, maar ook met naaste collega’s, medewerkers of adviseurs. Allereerst moet hiervoor het probleem scherp gesteld worden, bij voorkeur in de vorm van een dilemma (duidelijkheid). Bij wijze van voorbeeld zou dit hier kunnen luiden: Geef ik medewerking aan de invrijheidsstelling van dhr. Singh, of doe ik dit niet? Vervolgens wordt in stap 2 de vraag gesteld wie de belang- of rechthebbenden zijn in deze kwestie (betrokkenen). Hiermee wordt voorkomen dat belangrijke betrokkenen in de overweging over het hoofd worden gezien. In stap 3 wordt de beschikbare informatie in beeld gebracht en wordt bepaald of wellicht nadere informatie nodig is voor een verantwoorde beslissing (feiten). In stap 4 worden enerzijds argumenten aangevoerd, die pleiten voor het verlenen van medewerking aan de invrijheidstelling van Singh, anderzijds worden argumenten aangevoerd die ervoor pleiten om geen medewerking te verlenen (objectiviteit). Uiteindelijk geeft in de afweging van deze argumenten één argument (soms een samentrekking van meerdere argumenten) de doorslag en kan het moreel oordeel worden gevormd. In dit moreel oordeel wordt tevens rekening gehouden met het sterkste tegenargument. Door dit tegenargument als bezwaar mee te nemen, wordt er zicht geboden op de nodige compensaties of zelfs op aanpassingen aan wet- of regelgeving. Tot slot dient er in overeenstemming met dit morele oordeel te worden gehandeld (verantwoordelijk handelen). In de handeling of in de beslissing bewijst een moreel oordeel namelijk pas haar waarde.

Laten we ons proberen te verplaatsen in de positie van de minister en zijn adviseurs, waarbij zij zich zouden hebben gebogen over de concrete vraag: Geef ik in mijn verantwoordelijkheid als minister van Veiligheid en Justitie medewerking aan de invrijheidstelling van dhr. Singh, of doe ik dit niet? Om tot een afgewogen en verantwoorde morele beslissing te komen, volgen we hierbij in grote lijnen het stappenplan, zoals dat door Dilemmics wordt toegepast bij uiteenlopende vraagstukken en organisaties (zie hiervoor ook www.dilemmics.com/trainingen-morele-oordeelsvorming/).

In stap 1 wordt het probleem voor de minister gesteld: Geef ik medewerking aan de invrijheidstelling van dhr. Singh, of doe ik dit niet? Nu kunnen we in stap 2 diverse betrokkenen identificeren zoals Singh, zijn vermoorde vrouw, zijn vermoorde stiefdochter, zijn zoon, de overleden kroongetuige, de Amerikaanse aanklager, de Amerikaanse jury, de Amerikaanse rechters, de Amerikaanse advocaat, de FBI, het Nederlandse consulaat-generaal in San Francisco, Reclassering Nederland, de Nederlandse advocaat, het ministerie van Veiligheid en Justitie, en de minister. Uiteindelijk handelt het hierbij om de morele vraag wie van hen doorslaggevende rechten of belangen blijkt te hebben. In stap 3 gaat het om de al dan niet beschikbare informatie. Normaliter vereist dit een nauwgezette vaststelling van de feiten of een kritisch onderzoek waar deze feiten ontbreken. In dit bestek neem ik gemakshalve aan, dat de ons gepresenteerde nieuwsfeiten (zoals vermeld aan het begin van deze blog) ook volledig en juist zijn en deze feiten ook tot de beschikking stonden van de minister en zijn adviseurs. In stap 4 inventariseren wij de argumenten voor het geven van medewerking van de minister en argumenten die tegen medewerking pleiten. Ik beperk mij hierbij tot de rechten en belangen van de meest direct betrokkenen: dhr. Singh, omdat het besluit van de minister op hem is betrokken, en de minister van Veiligheid en Justitie als beslisser.

Voor medewerking zou pleiten:

  1. Er dient recht te worden gedaan vanwege een onterechte veroordeling (rechtvaardigheid)
  2. Het Amerikaanse rechtssysteem voorziet in zijn geval in vervroegde vrijlating, vanwege de misstanden in de rechtsgang (rechtmatigheid)
  3. Een verklaring tot opname van de Nederlandse minister van Veiligheid en Justitie vergroot de kans op vrijlating aanmerkelijk
  4. De aanbevelingen van het Nederlandse consulaat-generaal in San Francisco
  5. De beschikbaarheid van een resocialisatie rapport van Reclassering Nederland
  6. 31 Jaar zijn verloren gegaan in gevangenschap
  7. De slechte gezondheid van Singh

Tegen medewerking:

  1. Het is niet de verantwoordelijkheid van de Nederlandse minister om het falen van het Amerikaanse rechtssysteem te herstellen
  2. De minister is verantwoordelijk voor het algemeen belang en niet voor het individuele belang
  3. Volgens de bindingscriteria in de regelgeving is inwilliging niet van toepassing
  4. De discretionaire bevoegdheid dient slechts in uitzonderlijke gevallen toegepast te worden
  5. Toepassing van de discretionaire bevoegdheid biedt geen zekerheid tot invrijheidstelling
  6. Precedentwerking

Wellicht zijn er nog meer argumenten aan te voeren, maar ik beperk mij hier tot de bovenstaande. Deze argumenten worden nu ‘gewogen’ en het zwaarst wegende argument geeft de doorslag. Hierbij wegen argumenten waarbij een beginsel of recht werkzaam is doorgaans zwaarder, dan argumenten waarbij sprake is van een gevolg of van een belang (behalve bij zeer ernstige gevolgen van een beslissing). Vanzelfsprekend dient de afweging altijd zorgvuldig plaats te vinden, maar in het bestek van deze blog voert het ook te ver om ieder argument te bespreken. Niettemin zou de lezer tot een eigen afweging en een eigen moreel oordeel kunnen komen. In dit geval zou de minister van oordeel kunnen zijn, dat hij recht doet aan de onterechte veroordeling van Singh door een verklaring van opname af te geven (argument 1 en 3), ondanks het tegenargument dat de bindingscriteria in de regelgeving hier niet van toepassing zijn (tegenargument 3). In deze beslissing zou een humanitair recht (recht op eerlijke rechtspraak) dan de doorslag geven boven regelgeving (‘regels zijn regels’). Een dergelijk oordeel is een moreel oordeel, omdat hierbij rekening is gehouden met de rechten en belangen van zowel Singh, als van de minister van Veiligheid en Justitie. Bovendien zou de minister in dit moreel oordeel de Nederlandse rechtsorde of de rechten en belangen van andere Nederlanders op geen enkele wijze in het geding hebben gebracht. De discretionaire bevoegdheid kan dan ook op goede, humanitaire gronden worden toegepast, waarmee de kans op een menswaardig levenseinde in vrijheid voor Singh waarschijnlijker wordt. In tegenstelling tot een formalistisch en inhumaan standpunt als ‘regels zijn regels’, is deze beslissing om medewerking te verlenen aan de invrijheidstelling van Singh politiek en moreel met kracht van argumenten te verantwoorden. Een andere beslissing van de minister van Veiligheid en Justitie blijkt dus wel degelijk mogelijk te zijn.

Hans Stukart

.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.