Training morele oordeelsvorming

Knipsel“Morele grootsheid ontstaat als gevolg van gewoonte. We worden rechtvaardig door rechtvaardige handelingen te doen” (Aristoteles; Ethica Nicomachea)

Wat Aristoteles ruim 2300 jaar geleden bedacht, is ook vandaag de dag nog steeds van kracht. Integer handelen kan een gewoonte worden, kan ‘normaal’ worden, kan aangeleerd worden door redelijk denken en spreken. Een goede gewoonte. Want uiteindelijk worden we vooral op onze daden beoordeeld. De redelijkheid van het afwegingsproces, de morele oordeelsvorming, staat aan de basis van het leerproces om integer te handelen. Toen zo gezegd, nu zo gedaan.

Zoals reeds is aangegevendienen medewerkers van organisaties in de publieke sector altijd de balans te zoeken tussen het belang van de individuele burger en dat van de samenleving. Ook medewerkers van ondernemingen in de private sector staan vaak voor lastige afwegingen: prevaleert het bedrijfsbelang of het belang van de samenleving, het belang van lage productiekosten of het belang van het milieu, het collectieve belang van werknemers of het belang van een individuele werknemer? Dit betekent dat men regelmatig voor praktische dilemma’s komt te staan, of voor de concrete uitvoeringsvraag: wat doe ik in deze kwestie?

Morele oordeelsvorming is juist dan aan de orde, wanneer wetten of regels niet van toepassing zijn, of wanneer toepassing onrechtvaardig zou zijn. Met een uitspraak als: “Regels zijn regels”, komt men dan niet weg. Dit wordt vaak gebruikt als dooddoener, om een probleem niet onder ogen te zien, om geen afweging te maken. Morele oordeelsvorming is aan de orde in het grijze gebied, waarin niet duidelijk is hoe een integere en verantwoorde beslissing te nemen. Het is dan ook een methode om deze twijfel en deze vraag om te zetten in concrete en praktisch uitvoerbare beslissingen. Morele oordeelsvorming veronderstelt moed en geen gemakzucht, veronderstelt een moreel bewustzijn en redelijk denken. Dit morele bewustzijn kan worden aangescherpt, dit redelijk denken of het maken van redelijke afwegingen, kan worden aangeleerd, kan worden getraind.

Dilemmics voert trainingen morele oordeelsvorming uit bij uiteenlopende organisaties en heeft daarmee inmiddels veel positieve ervaringen opgedaan. Hoe ziet zo’n training morele oordeelsvorming er uit?  Lees meer ...

De training morele oordeelsvorming die Dilemmics aanbiedt, bouwt voort op de fundamenten zoals die ontwikkeld zijn door wijlen Henk van Luijk, (voormalig hoogleraar bedrijfsethiek aan de Nyenrode Business Universiteit) en waarmee uitgebreid ervaring is opgedaan bij Governance & Integrity.

Het moreel oordeel heeft altijd betrekking op een concrete, benoembare of omschreven handeling. Bij de vorming van een moreel oordeel wordt expliciet rekening gehouden met de rechten, belangen en verwachtingen van andere direct betrokkenen. Hierin ligt nu het morele aspect van een beslissing: in het rekening houden met anderen. Dit staat in tegenstelling tot het najagen van het eigen belang. Na een zorgvuldige afweging van argumenten volgt een conclusie met een handelingsperspectief: ik doe …, vanwege het argument … Zo kan men zelfbewust en met vertrouwen naar dit moreel oordeel gaan handelen. Dit handelen is daarmee redelijk, transparant en verantwoord, oftewel integer geworden.

Hoe wordt een moreel oordeel eigenlijk gevormd? Een vraagstuk moet worden opgelost vanwege de verantwoordelijkheid die bij een taak of bij een functie behoort. Men gaat deze verantwoordelijkheid niet uit de weg, of schuift dit niet af op collega’s, hoe lastig een kwestie ook is. Daarvoor is karakter, moed en enige moeite nodig.

Op weg naar een moreel oordeel worden stappen gemaakt, waarbij men zich de vraag stelt:

  1. Wat is de keuze of beslissing waarvoor ik sta? Wat is mijn voorlopige beslissing? (probleem vaststellen)
  2. Wie zijn er belanghebbend of rechthebbend in deze kwestie? (betrokkenen)
  3. Over welke informatie beschik ik? Wat moet ik eventueel nog meer weten om een verantwoorde beslissing te kunnen nemen? (feiten)
  4. Welke argumenten kan ik aanvoeren, die voor mijn voorgenomen beslissing pleiten? Welke argumenten kunnen hiertegen worden ingebracht? (objectiviteit)
  5. Wat is mijn conclusie na afweging van alle argumenten? Zal ik deze beslissing ook daadwerkelijk gaan uitvoeren? (verantwoord handelen)

omslag werkboek training m.o.Door deze stappen zorgvuldig te maken, houdt men met alle betrokkenen rekening (ook met zichzelf), baseert men beslissing op feiten en weegt men de argumenten die voor en tegen een voorlopige beslissing pleiten tegen elkaar af. De uiteindelijke conclusie kan op deze wijze inzichtelijk worden gemaakt, kan achteraf worden verantwoord en uiteindelijk kan de betreffende medewerker met vertrouwen naar deze beslissing gaan handelen. Zo kan men onbevooroordeeld en integer handelen in moeilijke, lastige of twijfelachtige situaties. Morele oordeelsvorming is daarmee ook een professionele verantwoordelijkheid. Het is een vaardigheid waarop men kan worden aangesproken. Er wordt niet om een probleem heen gedraaid, het wordt systematisch aangepakt en opgelost, waarbij rekening wordt gehouden met alle betrokkenen. Hiermee is het een moreel oordeel geworden.

Meer informatie treft u aan in dit verkorte werkboek. Het werkboek wordt altijd op maat voor een organisatie gemaakt en tijdens de trainingen aan de deelnemers verstrekt.